Co to jest intercyza i dlaczego decydujemy się na jej zawarcie?

Intercyza jest to majątkowa umowa małżeńska, na mocy której małżonkowie dokonują wyboru ustroju majątkowego jaki będzie regulował ich stosunki majątkowe w trakcie trwania małżeństwa. Panujący między małżonkami ustrój majątkowy określa jakie przedmioty nabyte w trakcie trwania małżeństwa (czasami również przed jego zawarciem) stanowią majątek każdego z małżonków, a jakie - majątek wspólny małżonków, jakich czynności o charakterze majątkowym mogą dokonywać małżonkowie samodzielnie, a jakich wspólnie (kwestie związane z zarządem majątkami), czy w ogóle istnieje majątek wspólny małżonków, jak przedstawia się odpowiedzialność za długi każdego z małżonków, czyli z jakich majątków wierzyciel może prowadzić egzekucję oraz jak wygląda rozliczenie pomiędzy małżonkami
w przypadku ustalania małżeństwa.

W polskim prawie rodzinnym zasadą jest istnienie między małżonkami ustroju wspólności ustawowej. Oznacza to, że w sytuacji, gdy małżonkowie nie podpiszą intercyzy, będzie ich obowiązywał właśnie ten system (chyba, że jeden z małżonków zostanie ubezwłasnowolniony lub zostanie mu ogłoszona upadłość - wówczas pomiędzy małżonkami z mocy prawa powstaje system rozdzielności majątkowej). W skrócie rzecz ujmując, w ustroju wspólności majątkowej mamy do czynienia z trzema majątkami: majątkiem osobistym żony, majątkiem osobistym męża oraz majątkiem wspólnym małżonków. W skład majątków osobistych wchodzi wszystko to, co nie wchodzi do majątku wspólnego małżonków. Majątkiem wspólnym małżonków, objęte są zaś wszelkie przedmioty nabyte w czasie trwania małżeństwa, przy czym głównym źródłem pozwalającym na ich nabycie jest wynagrodzenie za pracę każdego z małżonków oraz wszelkie dochody pochodzące z innej działalności prowadzonej przez małżonków, a także wszelkie dochody, które przynoszą majątki osobiste małżonków, np. czynsz najmu z kamienicy należącej tylko do męża, dochody z zakładu fryzjerskiego założonego przez żonę przed zawarciem małżeństwa, odsetki od lokaty pieniężnej na rachunku bankowym, którego właścicielem jest wyłącznie jeden z małżonków, itd. Przed nowelizacją Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, która weszła w życie 20 stycznia 2005 r., majątek wspólny zwany był "majątkiem dorobkowym", co sugerowało, że w jego skład wchodzi wszystko to czego się małżonkowie "dorobili" w trakcie trwania małżeństwa. Z uwagi na wprowadzenie jednak nowego typu ustroju majątkowego zwanego rozdzielnością majątkową z wyrównaniem dorobków, termin ten zyskał nowe znaczenie, o czym niżej.

System wspólności ustawowej niewątpliwie sprzyja większej zażyłości małżonków, gdyż wymaga współdziałania w zarządzie majątkiem wspólnym, opiera się na wzajemnym zaufaniu małżonków co do czynności podejmowanych względem tego majątku, jednakże czasami takie "związanie" może okazać się niekorzystne dla dynamiki zarządzania majątkiem wspólnym. Również nierzadko stanowi on przeszkodę w prężnym nawiązywaniu stosunków gospodarczych w przypadku, gdy jeden z małżonków prowadzi taką działalność, bowiem ewentualni wierzyciele mogą się obawiać, iż ich kontrahent w zasadzie nie posiada majątku osobistego, a jedynie wspólny z żona, co z kolei w wielu przypadkach znacznie utrudnia prowadzenie egzekucji, a czasami nawet ją w zupełności wyłącza.

Po ustaniu wspólności ustawowej przyjmuje się, że udziały małżonków w majątku wspólnym są równe, czyli dzieli się on na pół, co czasami również może okazać się nie do końca słuszne, np. jeden z małżonków w ogóle nie przykładał się do powiększania majątku wspólnego. Właśnie wyżej wymienione przyczyny mogą skłonić małżonków do zawarcia intercyzy, dzięki której będą mieli możliwość takiego ukształtowania swoich stosunków majątkowych, jaki najbardziej odpowiada prowadzonej przez nich aktywności zawodowej, zdolności do zarządzania majątkiem, czy preferowanemu przez nich stylowi życia. Należy jednak zwrócić uwagę, że małżonkowie nie mogą zupełnie swobodnie zadecydować jakie reguły będą miały zastosowanie do stosunków majątkowych między nimi. Ich wybór jest ograniczony do takich systemów i rządzonych nimi reguł, jakie w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym przewidział ustawodawca.