Co się dzieje z majątkiem małżonków w przypadku , gdy firma jednego z nich upada czyli wpływ ogłoszenia upadłości na małżeńskie stosunki majątkowe upadłego.

Wspólność ustawowa

Z chwilą zawarcia małżeństwa w zasadzie powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (jest to tzw. wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą natomiast do majątku osobistego każdego z małżonków. Do majątku wspólnego należą m.in.:

• · pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
• · dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,
• · środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków.

Majątek małżonków może obejmować trzy różne masy: wspólną i dwie odrębne każdego z nich (majątki osobiste). Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa - intercyza). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa.

Ustanie wspólności ustawowej wskutek ogłoszenia upadłości jednego z małżonków

Zgodnie z przepisami art. 124 Prawa upadłościowego i naprawczego, w razie ogłoszenia upadłości jednego z małżonków wspólność ustawowa między małżonkami ustaje z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, a majątek wspólny wchodzi do masy upadłości. Podział majątku wspólnego po ogłoszeniu upadłości jednego z małżonków jest wyłączony.

Zasadę tę stosuje się odpowiednio, gdy na podstawie umowy majątkowej małżeńskiej wspólność została ograniczona lub rozszerzona. Jeśli więc wspólność ustawowa została ograniczona lub rozszerzona, to na skutek ogłoszenia upadłości i ustania wspólności ustawowej do masy upadłości wchodzi majątek objęty ograniczoną lub rozszerzoną wspólnością.

Małżonek upadłego może dochodzić w postępowaniu upadłościowym należności z tytułu udziału w majątku wspólnym, zgłaszając tę wierzytelność sędziemu-komisarzowi. Sędzia-komisarz zaś umieści tę wierzytelność na liście wierzytelności.

Domniemywa się przy tym, że majątek wspólny powstały w okresie prowadzenia przedsiębiorstwa przez upadłego został nabyty ze środków pochodzących z dochodów tego przedsiębiorstwa.

Po ogłoszeniu upadłości nie można już znieść wspólności ustawowej z datą wcześniejszą w stosunku do daty ogłoszenia upadłości.

Co, jeśli już wcześniej zniesiono wspólność majątkową?

Na podstawie art. 52 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa powstaje wówczas z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia; w wyjątkowych wypadkach zaś sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa (np. gdy małżonkowie żyli już w rozłączeniu). Zniesienie wspólności majątkowej na podstawie orzeczenia sądu w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest jednak bezskuteczne w stosunku do wierzycieli upadłego. Zasadę tę stosuje się odpowiednio, gdy wspólność majątkowa ustała w wyniku ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków orzeczonego w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Rozdzielność majątkowa w czasie trwania małżeństwa może bowiem powstać z mocy prawa w wyniku całkowitego albo częściowego ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków.

Jak już wspomnniano, małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Zniesienie wspólności majątkowej umową majątkową jest skuteczne w stosunku do masy upadłości tylko wtedy, gdy umowa zawarta została co najmniej 2 lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Zasadę tę stosuje się odpowiednio, gdy umową majątkową ograniczono wspólność majątkową, a zatem taka umowa ograniczająca wspólność ustawową jest skuteczna w stosunku do masy upadłości, o ile została zawarta co najmniej 2 lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. 

Podstawa prawna:

• · Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 1964 r., Nr 9, poz. 59, ze zmianami);
• · Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 r., Nr 16, poz. 93, ze zmianami);
• · Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. 2003 r., Nr 60, poz. 535, ze zmianami)